Kringlooplandbouw voor eigenwijze boeren

Veel Brabantse boeren kennen Toon Jansen (65). Hij was jarenlang docent aan de landbouwschool (MAS) in Boxtel. Tegenwoordig trekt hij met inspirerende lezingen over ‘kringlooplandbouw’ door de provincie. Toon neemt geen blad voor de mond. Dat Brabant vooral landbouw bedrijft voor wereldwijde export vindt hij ‘van de zotte’. “Teveel productie op te weinig hectares. De balans die zo typisch is voor de natuur, is volledig verdwenen.”

Veel boeren zijn moe gebeukt. Door de regels, de banken, de voer- en kunstmestfabrikanten en de voortdurende druk om te groeien. Hoogste tijd voor een andere koers, vindt ir. Toon Jansen, een bevlogen natuurman met boerenhart.

“30 jaar geleden is er afgesproken dat er alleen toekomst is voor boeren die elk jaar 10% groeien. Om de kostprijs te verlagen. Maar dan moet je na 10 jaar dubbel zo hard werken. Hoe lang hou je dat vol? Je ziet nu ook aan alle kanten dat de landbouw vastloopt. Boeren die te groot zijn geworden, maar niet meer terug kunnen, omdat ze vastzitten aan hun financiering. Het werkplezier is allang verdwenen.”

Toon Jansen

Gezonde bodem

In onze huidige landbouw wordt de natuur alsmaar bestreden. Dat is vragen om problemen. Want die natuur slaat steeds harder terug. Met als gevolg meer ziektes en voedselallergieën.” Volgens hem moeten we juist gebruikmaken van de kracht van de natuur. “Goed bodembeheer is daarbij het sleutelwoord. Want een gezonde bodem is de basis van gezonde landbouw.”
Toon stelt dat planten in hun natuurlijke omgeving 30% van de suikers die ze aanmaken, laten weglekken langs hun wortels naar de bodem. “Puur met als doel om schimmels en bacteriën te lokken. Die kunnen bij voedingsstoffen en water waar de plant zelf niet bij kan. Kom je aanzetten met kunstmest, dan stopt die plant meteen met die suikerafgifte naar de bodem. Kunstmest verhoogt op korte termijn de opbrengst, maar het vernietigt waardevol leven in de bodem. En een groot deel van de natuurlijke weerstand van de plant gaat verloren. Met allerlei ziektes tot gevolg, die weer met chemicaliën bestreden moeten worden. Dat is dweilen met de kraan open. Varkenshouderijen kunnen uit alle macht ziektekiemen proberen buiten te houden, maar als het een keer fout gaat, gaat het ook goed fout en ben je alles kwijt.”

Bacteriehotel op 4 poten

Toon schetst hoe plant, dier en bodem samenhangen. “Een koe is gemaakt om gras te verteren, het is een bacteriehotel op 4 poten. Als dat goed draait, dan heb je een gezonde koe, met gezonde mest. Maar dan moet je niet te veel met stikstof gaan donderen, want dan verandert alles. Ook moet je mest vooral bovenop de grond aanbrengen. Net bóven de grond is het bodemleven het actiefst. Daar hoort mest te liggen. Elke boer weet dat. Maar op basis van wetenschappelijk onderzoek is inspuiten van mest wettelijk verplicht. Ook laten veel boeren zich beïnvloeden door de praatjes van kunstmestverkopers, waardoor zij niet volledig gebruikmaken van de natuurlijke vruchtbaarheid van de bodem.”

Eigenwijs

Volgens Toon is er dan ook behoefte aan eigenzinnige, tegendraadse boeren die zich niet laten leiden door het grote geld. “Boeren die zelf bepalen hoe ze het aanpakken en zich niet gek laten maken door leveranciers, vertegenwoordigers en afnemers die ongevraagd advies geven over kunstmest of bestrijdingsmiddelen. Er is niet 1 standaard manier. Elke lap grond is anders, elke boer is anders.”
Maar durven afwijken vergt moed. “We zeggen dat Nederland zo tolerant is, maar oh wee als je je kop boven het maaiveld uitsteekt. Dan krijg je een tik. Bijvoorbeeld van de bank, die vooral wil dat je groter wordt.”
Om te laten zien dat het ook anders kan, start Toon in Brabant met 3 groepen ‘eigenzinnige boeren’. “Elke boer gaat op zijn grond aan de slag met de natuur als bondgenoot en krachtbron. Ieder op zijn eigen manier. Deze boeren komen geregeld bij elkaar. Zij stimuleren en motiveren elkaar om hun eigen weg te bewandelen en gaan daarvoor bij elkaar op bedrijfsbezoek.” Uiteindelijk is het doel om voorbeelden en kennis door te geven aan andere boeren. “Om ook hen warm te maken voor kringlooplandbouw en samenwerking met de natuur.”

Meer informatie

  • Neem voor meer informatie contact op met Toon Jansen via toonj@xs4all.nl.
  • Bodemnetwerk Brabant ondersteunt en bevordert de dialoog en het delen van kennis onder de agrarische gemeenschap om innovatief en duurzaam gebruik van de Brabantse bodem te stimuleren. Interesse? Neem contact op via vitalebodem@brabant.nl.